Co z tą propriocepcją ?

Czuciowa funkcja pozwalająca na dokładne określenie poszczególnych części naszego ciała w przestrzeni oraz rozpoznawanie przemieszczania się ich. Dzięki czuciu głębokiemu bez kontroli wzroku jesteśmy w stanie dokładnie określić w jakiej pozycji aktualnie znajduje się nasza kończyna, staw lub jak bardzo rozciągnięte są nasze mięśnie. Receptorom czucia głębokiego zawdzięczamy to iż na drodze odruchowej jesteśmy w stanie zwiększać siłę skurczu mięśniowego adekwatnie do zwiększającego się obciążenia.

Czy urazy i schorzenia wpływają na zmianę propriocepcji i kontrolę nerwowo-mięśniową?

  • niewydolność ACL jest przyczyną pogorszenia stabilizacji stawu kolanowego skutkująca opóźnioną reakcją mięśni zginających ww staw (Smith et al, 1989),
  • skręcenie stawu skokowego skutkuje pogorszeniem zmysłu propriocepcji/równowagi (Glencross et al, 1981; Leanderson et al, 1996),
  • u osób z niestabilnym stawem skokowym wykazano dłuższy czas reakcji na nagłe przemieszczenie w porównaniu do osób ze stabilnym stawem (Brunt D. et al. 1992).

Znaczenie propriocepcji w zapobieganiu urazom!
Do niedawna uznawano struktury torebkowo-więzadłowe za dominujący czynnik stabilizujący i zwierający staw. Doniesienia naukowe potwierdzają jednak, iż podłożem funkcjonalnej stabilności stawów są mechanizmy o charakterze neurologicznych sprzężeń zwrotnych. Mają one początek w strukturach stawowych i mięśniowo-ścięgnistych. Receptory proprioceptywne znajdują się w torebkach stawowych, ścięgnach i więzadłach oraz mięśniach szkieletowych.
Przedmiotem wielu badań naukowych było/jest poznanie wpływu urazu/interwencji chirurgicznej na kontrolę nerwowo-mięśniową. Wnioski płynące z badań informują nas o znacznej stracie mechanoreceptorów zarówno po interwencji chirurga jak i po urazie bezpośrednim. Kolejną debatą naukowców jest jak najszybciej, najbezpieczniej z dobrym rezultatem odzyskać kontrolę nad stawem.
Staw kolanowy
Uraz struktur torebkowo-więzadłowych przyczynia się do zmiany kinestezji. Dzieje się to z powodu zaburzenia dopływu bodźców z danego narządu. Dodatkowo oczywiście, stan pogarszają towarzyszące patologie chrząstki stawowej.
Barrack i Skinner [1] zaobserwowali redukcję kinestezji jako zjawisko korelujące z wiekiem pacjenta oraz jako włocławekrezultat przerwania więzadła krzyżowego przedniego. Zanikanie zdolności rozpoznania pozycji stawu zostało opisane jako następstwo zaostrzenia zmian zwyrodnieniowych stawu [2].
Dlaczego więc zjawisko czucia głębokiego może mieć duże znaczenie w zapobieganiu urazom?
Receptory stawowe i receptory wrzecionek mięśniowych są odpowiedzialne za inicjowanie łuku odruchowego chroniącego staw przed urazem. Dzieje się to z prędkością 70-100m/s. Receptory nocyceptywne (bólowe) indukują informację z prędkością 1m/s. Stawiając więc na wyspecjalizowane receptory czucia głębokiego jesteśmy w stanie zadziałać dużo szybciej, nie dopuszczając do urazu wywołującego ból.
Odtworzenie zdolności rozpoznawania pozycji stawów i kontroli nerwowo-mięśniowej, powinno być jednym z istotnych elementów protokołów rehabilitacyjnych. Włączenie do tych programów elementów treningu proprioceptywnego wydaje się być uzasadnione [3,4]. U pacjentów, u których po uszkodzeniu WKP, albo po rekonstrukcji chirurgicznej, włączono trening proprioceptywny, zaobserwowano poprawę kinestezji stawu kolanowego. Dodatkowo trening zawodniczy powinien posiadać elementy treningu proprioceptywnego w ramach profilaktyki przeciwurazowej.
Staw skokowy
Freeman [5] pierwszy określił istotę częściowego pozbawienia zaopatrzenia mechanoreceptorów we włókna afferentne po urazie stawu skokowego, jako procesu predysponującego do przewlekłej niestabilności stawu skokowego. Zaobserwowano także zmniejszenie zdolności utrzymania właściwej pozycji całego ciała po skręceniu stawu skokowego. Garn i Newton [6] badali skutek skręceń stawów skokowych na propriocepcję. Kinestezja okazała się być zmniejszona w uszkodzonych stawach skokowych.
Zwiększenie balansowania ciała zaobserwowali Cornwall i Morrel [7] wśród osób ze świeżym skręceniem stawu skokowego. Udowodniono, że trening równowagi wzmacnia zdolności do utrzymania właściwej postawy ciała u osób z uprzednim skręceniem stawu skokowego. Ponadto stwierdzono, iż polepszenie utrzymania równowagi po 4-tygodniowym treningu wydaje się być większe u osób z uprzednio skręconym stawem skokowym, niż u osób, które nie doznały skręcenia [8]. Dynamiczna, nerwowo-mięśniowa kontrola stawu skokowego, może być kluczem do uzyskania funkcjonalnej stabilizacji stawu skokowego, stąd trening proprioceptywny, stosowany po skręceniach tego stawu, wydaje się być wysoce efektywny.
Bez względu na przyczynę zaburzeń czucia głębokiego, powinno się rozpocząć odpowiedni program ćwiczeń. Początkowo należy wprowadzać ćwiczenia równoważne z wykorzystaniem ciężaru własnego ciała. Kolejnym etapem jest wykonanie tych samych ćwiczeń równoważnych bez kontroli wzroku. Gdy ćwiczenia równoważne są opanowane można wprowadzić wiele ćwiczeń funkcjonalnych na niestabilnym podłożu. Dodatkowo należy pracować na nieświadomej/odruchowej kontroli stawu.
Mimo istniejącej nadal różnicy zdań odnośnie rehabilitacji proprioceptywnej w odzyskaniu kontroli nerwowo-mięśniowej, dotychczasowe doniesienia sugerują dodatni wpływ tego typu ćwiczeń na odnowę formy sportowców. Propriocepcja i kontrola nerwowo-mięśniowa, stanowią dwa istotne elementy w utrzymaniu dynamicznej stabilizacji stawów.
W jaki jeszcze sposób możemy wpłynąć na poprawę stabilności stawu?

  • zastosowanie bandażu elastycznego poprawi czucie stawu u osób ze zmianami zwyrodnieniowymi stawu kolanowego. U osób zdrowych nie ma wpływu (Barrett et al, 1991),
  • zastosowanie opaski elastycznej poprawi propriocepcję u osób zdrowych (McNair et al, 1996),
  • taping stawu skokowego poprawi czucie pozycji stawu u osób zdrowych jak i u osób z zaburzonym czuciem głębokim (Robbins et al, 1995).

Piśmiennictwo:
1. Barrack R.L., Skinner H.B., Brunet M.E., Proprioception in the anterior cruciate deficient knee. Am J Sport Med, 17, 1-6, 1989.
2. Barrett D.S., Proprioception and function after ACL reconstruction. J Bone Joint Surg Br, 73, 8333-8837, 1991.
3. Caraffa A., Cerulli G., Projetti M., Aisa G., Rizzo A., Prevention of anterior cruciate ligament injuries in soccer. A prospective controlled study of proprioceptive training. Knee Surg, Sports Traumatol, Arthroscopy, 4, 19-21, 1996.
4. Palmitier R.A., An K.N., Scott S.G., Kinetic chain exercise in knee rehabilitation. Sports Med, 11(6), 402-413, 1991.
5. Freeman M.A.R., Wyke B., The innervation of the knee joint: an anatomical and histological study in the cat. J Anat, 101, 505-532, 1964.
6. Garn S.N., Newton R.A., Kinaesthetic awareness in subjects with multiple ankles sprains. Phys Ther, 68, 1667-1671, 1988.
7. Cornwall M.W., Morrel W., Postural sway following inversion sprain of the ankle. Pediatr Med Assoc, 81, 243-247, 1991.
8. Rozzi S.L., Lephart S.M., Objective and subjective effects of balance training in the chronically unstable ankle. J Athlet Train, 31 Suppl. 2, 42, 1996.